Тоқаев: Бюджеттің әр теңгесі халық игілігіне жұмсалуы тиіс
Қазақстанда өңірлердің тұрақты дамуы мен халықтың өмір сапасын арттыруда жергілікті бюджеттердің тиімді жоспарлануы ерекше маңызға ие. Осы мәселе Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының ІІІ республикалық форумында сөйлеген сөзінде кеңінен көтерілді.
Президент өңірлердегі бюджеттік жоспарлау мен оның орындалу сапасын арттыру бүгінгі күннің басты міндеттерінің бірі екенін атап өтті.
«Аймақтарда бюджетті жоспарлау және орындау жұмысының сапасын арттыру айрықша маңызды. Мен мұны Үкіметтің жақында өткен кеңейтілген отырысында айттым», – деді Мемлекет басшысы.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, қазіргі тәртіп бойынша жергілікті бюджет бекітілген кезде депутаттарға толық әрі жан-жақты ақпарат берілмейді. Нәтижесінде мәслихат депутаттары бюджет жобасын терең талдауға жеткілікті мүмкіндік ала бермейді.
«Қазіргі тәртіпке сәйкес жергілікті бюджет бекітілетін кезде депутаттарға жалпы мәлімет қана ұсынылады, тиісті түсініктемелер берілмейді. Сондай-ақ бюджет жобасы мәслихаттың қарауына соңғы сәтте жолданады», – деді Президент.
Мемлекет басшысы мұндай жағдайда депутаттардың бюджетті қысқа мерзімде қарап, үстірт қабылдауға мәжбүр болатынын атап өтті. Соның салдарынан кейбір жағдайда қаржы халықтың нақты қажеттіліктерін толық өтемейтін немесе тиімділігі төмен жобаларға жұмсалып кетуі мүмкін.
«Соның салдарынан қаражат халықтың нақты қажеттілігін өтемейтін, тиімсіз жобаларға жұмсалып кететін жағдайлар пайда болады», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президенттің айтуынша, мұндай мәселелердің туындауына жауапкершіліктің нақты белгіленбеуі де әсер етеді. Нәтижесінде жергілікті деңгейде бақылау әлсіреп, тұрғындар арасында түсінбеушілік пен наразылық туындауы мүмкін.
«Ешкімге нақты жауапкершілік жүктелмеген соң, мәселе сұраусыз қалады. Демек жергілікті деңгейде тиісті бақылау жүргізілмейді деген сөз. Соның бәрі жергілікті тұрғындардың наразылығын туғызады», – деді Мемлекет басшысы.
Осыған байланысты Президент өкілді органдар бюджетті жоспарлау процесіне бастапқы кезеңнен бастап қатысуы қажет екенін айтты. Бұл бюджет қаражатының тиімді әрі әділ бөлінуіне ықпал етеді.
«Мұндай келеңсіздікке тосқауыл қою үшін өкілді орган бюджетті жоспарлау үдерісіне әуел бастан атсалысуы керек», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Сонымен қатар Мемлекет басшысы бюджетті талқылау барысында мемлекет пен өңірдің мүддесі бірінші орында тұруы тиіс екенін ерекше атап өтті.
«Бірақ бюджет бойынша барлық талқылау тек мемлекет пен өңірлік мүдделерге негізделуге тиіс, лоббизмге немесе популизмге жол бермеу керек. Басты ұстаным – бәрі де халық үшін», – деді Президент.
Форум барысында Президент әкімдіктер жанындағы бюджеттік комиссиялардың құрамын күшейту мәселесіне де тоқталды. Оның айтуынша, мұндай комиссияларға тәжірибелі әрі беделді мәслихат депутаттарын тарту қажет.
«Әкімдіктегі бюджеттік комиссияның құрамына білімді, беделді мәслихат депутаттарын қосқан жөн. Осылайша, жұмыстың сапасын арттырып, қаражаттың тиімді жұмсалуын қадағалауға болады», – деді Мемлекет басшысы.
Президент бюджет қаражатын мақсатсыз жұмсауға жол бермеу керектігін де қатаң ескертті.
«Қыруар қаржыны оңды-солды шашып, пайдасы жоқ бастамаларға жұмсауды доғару қажет», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Сонымен бірге Мемлекет басшысы өңір басшылары тек республикалық бюджеттен бөлінетін дотацияларға ғана сүйеніп отырмауы тиіс екенін атап өтті.
«Әкімдер республикалық бюджеттен берілетін түрлі дотацияға сеніп отыра бермеуі керек. Масылдық ұғымынан біржола арылу қажет», – деді Президент.
Оның пікірінше, жергілікті билік өкілдері экономикалық белсенділікті арттырып, табыс көздерін көбейту үшін нақты әрі жүйелі жұмыс жүргізуі қажет.
«Жергілікті билік өкілдері табысты көбейту үшін белсене жұмыс істеуге тиіс», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президент бюджет қабылдау кезінде нақты экономикалық нәтижелерге басымдық берілуі тиіс екенін де атап өтті.
«Бюджет қабылданатын кезде «Қанша жұмыс орны ашылады, жеке инвестиция тартыла ма, бизнестің дамуына қандай жағдай жасалады, қанша салық төленеді?» деген сауалдарға нақты жауап берілуі керек», – деді Мемлекет басшысы.
Президенттің айтуынша, мемлекеттік басқару жүйесінде жұмыс істейтін барлық құрылымдар бір мақсатқа қызмет етуі тиіс.
«Бұл – барлық деңгейдегі әкімдер мен мәслихаттар депутаттары, ең алдымен, мемлекет мүддесіне қызмет ететін бір ұжым, бір команда деген сөз», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Сөз соңында Мемлекет басшысы өңірлік билік пен мәслихаттардың бірлескен жұмысының маңызына ерекше тоқталды.
«Барлық аймақтың мәслихаттары мен әкімдіктері бірлесіп, бюджеттің әр теңгесінің ел игілігіне жұмсалуын қамтамасыз етуге міндетті», – деді Президент.
Осылайша, Мемлекет басшысы көтерген мәселелер жергілікті басқару жүйесін жетілдірудің, бюджеттік тәртіпті нығайтудың және өңірлердің экономикалық әлеуетін арттырудың маңызды бағыттарын айқындап берді.