15 маусым, 2026
Қазіргі таңда мемлекеттердің дамуы табиғи ресурстармен емес, адами капиталдың сапасымен өлшенеді деген пікір жиі айтылады. Бұл кездейсоқ қалыптасқан ұғым емес. Соңғы онжылдықтарда әлемдік экономика үлкен өзгеріске ұшырады. Егер бұрын өндірістік қуат негізгі басымдық болса, бүгінгі күні білім, инновация және жаңа технологиялар басты ресурсқа айналды. Сондықтан жоғары білім беру жүйесінің дамуы кез келген өңірдің болашағына тікелей әсер етеді, деп хабарлайды baq-orda.kz.
Жамбыл облысы үшін бұл мәселенің маңызы ерекше. Себебі өңір индустриялық даму кезеңіне аяқ басты. Химия, металлургия, агроөнеркәсіп және цифрландыру бағыттарындағы ірі жобалар жаңа кадрлық саясатты талап етеді. Ендігі жерде дәстүрлі маман даярлау жеткіліксіз бола бастайды. Қазіргі заманға бейімделген жаңа буын мамандарын қалыптастыру қажеттілігі туындап отыр.
Бұл міндетті жүзеге асыруда өңірлік университеттердің рөлі арта түседі. Өйткені университет тек диплом беретін мекеме болып қалмауы керек. Ол жаңа идеялар пайда болатын, ғылыми жаңалықтар өндірісте қолданылатын және болашақ көшбасшылар қалыптасатын орталыққа айналуы тиіс.
Бүгінгі таңда өңір алдында тұрған ең күрделі мәселелердің бірі – жастардың басқа қалаларға қоныс аударуы. Көптеген жас мамандар үлкен мүмкіндіктерді тек Алматы немесе Астанамен байланыстырады. Бұл белгілі бір деңгейде заңды құбылыс болғанымен, ұзақ мерзімде өңірдің интеллектуалдық әлеуетіне қауіп төндіреді.
Сондықтан жас ғалымдар мен зерттеушілерді қолдау жүйесін күшейту аса маңызды. Бұл тек грант бөліп қоюмен шектелмеуі керек. Жас маман өз болашағын туған өңірімен байланыстыра алатындай жағдай жасалуы қажет.
Ең алдымен, ғылыми зерттеулерге қолжетімді инфрақұрылым қажет. Заманауи зертханалар, халықаралық серіктестіктер, өндірістік тәжірибелер және кәсіби тәлімгерлік жүйесі қатар дамуы тиіс. Сонда ғана жас мамандардың әлеуеті толық ашылады.
Осы тұрғыдан алғанда, Дулати университетінің индустриямен тікелей байланыс орнатуға бағытталған жұмысы ерекше назар аудартады. Бүгінде университет пен өндіріс орындарының серіктестігі жаңа деңгейге көтеріліп келеді. Бұл өзгеріс еңбек нарығына да оң әсер етеді.
Мысалы, өңірде металлургиялық жобалардың іске қосылуы мыңдаған жаңа жұмыс орындарының пайда болуына жол ашады. Бірақ мұндай өндірістерге қарапайым жұмыс күші ғана емес, заманауи технологияны меңгерген инженерлер, зерттеушілер мен технологтар қажет болады.
Сол себепті білім беру жүйесінің өзі де өзгеруі тиіс. Болашақ мамандар оқу кезінде-ақ өндірістік процестермен танысып, нақты жобаларға қатысуы керек. Бұл тәжірибе әлемнің көптеген елдерінде бұрыннан қалыптасқан.
Сонымен қатар жоғары оқу орындары арасындағы кооперация мәселесі де өзекті болып отыр. Бұрын университеттер бір-бірімен көбіне бәсекелес ретінде қарастырылатын. Ал қазіргі кезеңде мұндай тәсілдің тиімділігі төмендеп келеді.
Керісінше, университеттердің күш біріктіруі жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Бір оқу орны жасанды интеллект бағытында жұмыс істесе, екіншісі агротехнологияға, үшіншісі химия өнеркәсібіне мамандануы мүмкін. Осындай кооперация нәтижесінде ірі ғылыми экожүйе қалыптасады.
Бұл жерде ақпараттық қолдау ерекше рөл атқарады. Өйткені қоғам университеттердің ішінде қандай өзгерістер болып жатқанын білуі қажет. Әрбір ғылыми жоба, жаңа зертхана, халықаралық келісім немесе студенттердің жетістігі қоғамға жүйелі түрде жеткізіліп отыруы тиіс.
Бұл тек имидждік жұмыс емес. Бұл жастардың ғылымға деген қызығушылығын арттырудың тиімді жолы.
Тағы бір маңызды бағыт – үздіксіз білім беру жүйесін дамыту. Қазіргі заманның еңбек нарығы өте жылдам өзгеріп жатыр. Бір мамандықпен өмір бойы жұмыс істеу дәуірі біртіндеп аяқталып келеді. Сондықтан азаматтарға қысқа мерзімде жаңа мамандық меңгеруге мүмкіндік беру маңызды.
Әсіресе өндірісі дамып келе жатқан өңірлер үшін бұл үлкен артықшылық береді. Өйткені жаңа кәсіпорындар іске қосылған сайын жаңа дағдыларға сұраныс арта түседі.
Мемлекет соңғы жылдары ғылымды қаржыландыру бағытында бірқатар қолдау шараларын қабылдап келеді. Соның ішінде ғылыми жобаларды қолдауға бағытталған салықтық ынталандыру тетіктерінің енгізілуі де маңызды қадамдардың бірі болды. Бұл кәсіпорындарды ғылымға инвестиция салуға ынталандырады.
Алайда ұзақ мерзімді нәтиже тек қаржымен өлшенбейді. Ең басты инвестиция – талантты жастарға салынатын инвестиция.
Егер жас ғалым өз өңірінде кәсіби тұрғыдан өсе алса, халықаралық жобаларға қатыса алса және өз еңбегінің нақты нәтижесін көрсе, онда оның басқа өңірге көшу қажеттілігі де азаяды.
Жамбыл облысының қазіргі мүмкіндігі де дәл осы жерде жатыр. Өңірдің экономикалық әлеуеті, өндірістік жобалары және жоғары білім беру жүйесі бір бағытта жұмыс істей бастаса, онда мүлде жаңа интеллектуалдық орта қалыптасады.
Ал интеллектуалдық орта қалыптасқан жерде тұрақты даму да пайда болады. Себебі ХХІ ғасырда ең үлкен байлық жер қойнауындағы ресурс емес, сапалы білім алған, жаңашыл ойлайтын және өз өңірінің дамуына үлес қоса алатын адам капиталы болып саналады.
