Бүгін, 10:23
15 қараша – Қазақстан Республикасының Ұлттық валюта күні. Бұл күн – еліміздің қаржылық дербестігінің қалыптасу тарихын еске алып, ұлттық экономиканың дамуына үлес қосып жүрген қаржы саласы мамандарының еңбегін бағалайтын маңызды мереке. Биыл төл теңгеміздің айналымға енгеніне 33 жыл толып отыр, деп хабарлайды baq-orda.kz.
Ұлттық валюта – кез келген тәуелсіз мемлекеттің басты нышандарының бірі. Ол елдің экономикалық егемендігін айқындап қана қоймай, ішкі нарықтағы сауда-саттықтың, қаржы айналымының және экономикалық саясаттың негізін қалыптастырады. Қазақстан үшін теңгенің дүниеге келуі тәуелсіздік алғаннан кейінгі ең маңызды тарихи қадамдардың бірі болды.
ТӘУЕЛСІЗДІКПЕН БІРГЕ КЕЛГЕН ТӨЛ ВАЛЮТА
1991 жылы Қазақстан мемлекеттік тәуелсіздігін жариялағаннан кейін ел алдында дербес экономикалық жүйе қалыптастыру міндеті тұрды. Соның ішінде ұлттық валютаны енгізу мәселесі ерекше маңызға ие болды. Өйткені ортақ рубль аймағында қалу елдің өз бетінше ақша-кредит саясатын жүргізуіне мүмкіндік бермейтін еді.
Ұлттық валютаны әзірлеу жұмыстары 1992 жылы басталды. Арнайы құрылған жұмыс тобы тарихи деректерді зерттеп, болашақ банкноттардың дизайны мен қорғаныс элементтерін дайындауға кірісті. Алғашқы теңгенің көркемдік келбетін жасауға суретшілер Тимур Сүлейменов, Меңдібай Алин, Ағымсалы Дүзелханов және Хайрулла Ғабжалилов сынды мамандар қатысты.
1993 жылғы 12 қарашада Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан Республикасының ұлттық валютасын енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Ал 15 қараша күні таңғы сағат 8:00-ден бастап төл теңгеміз айналымға енгізілді.
Осылайша, Қазақстан өзінің дербес ақша бірлігіне ие болып, ұлттық қаржы жүйесін қалыптастырудың жаңа кезеңіне қадам басты. 1997 жылдан бастап 15 қараша Ұлттық валюта күні әрі қаржы жүйесі қызметкерлерінің кәсіби мерекесі ретінде белгіленді.
ТЕҢГЕНІҢ АТАУЫ МЕН АЛҒАШҚЫ БЕЙНЕСІ
«Теңге» атауының тарихы тереңде жатыр. Ол орта ғасырларда Орталық Азия аумағында қолданылған күміс және алтын ақшалардың атауымен байланысты. Тарихи деректерде «таньга», «денге» тәрізді нұсқалары кездеседі. Ұлттық валютаның атауын таңдауда осы тарихи сабақтастық ескерілді.
Алғашқы банкноталарда қазақ халқының тарихында айрықша орны бар тұлғалардың бейнесі орналастырылды. Атап айтқанда, әл-Фараби, Сүйінбай Аронұлы, Құрманғазы Сағырбайұлы, Шоқан Уәлиханов, Абай Құнанбайұлы, Әбілқайыр хан және Абылай ханның портреттері бейнеленді.
Банкноталардың сыртқы беттерінде еліміздің табиғи көріністері, тарихи ескерткіштері мен мәдени мұралары көрініс тапты. Бұл шешім ұлттық валютаны жай ғана төлем құралы емес, ел тарихы мен мәдениетін танытатын ерекше нышанға айналдырды.
Алғашқы банкноталар Ұлыбританияда басылып шықты. Уақыт өте келе Қазақстанда өз өндірістік базасын қалыптастыру жұмыстары жүргізілді. 1995 жылғы 19 мамырда Алматы қаласында Банкнот фабрикасы ресми түрде ашылды. Ал монеталар Өскемен қаласындағы Қазақстан теңге сарайында шығарыла бастады.
ЗАМАНҒА САЙ ЖАҢАРҒАН ҰЛТТЫҚ ВАЛЮТА
Тәуелсіздік жылдарында теңге бірнеше рет жаңарып, жаңа дизайнмен толықты. Әр кезеңдегі банкноталар елдің тарихи-мәдени мұрасын, мемлекеттілігін және заманауи даму бағытын бейнеледі.
2006 жылы ұлттық валютаның жаңа үлгідегі банкноталар сериясы айналымға енгізілді. Кейінгі жылдары да банкноталардың дизайны жетілдіріліп, олардың сапасы мен қауіпсіздік деңгейі артты.
Бүгінде теңге банкноталарында қолдан жасауға қарсы бірнеше деңгейлі қорғаныс элементтері пайдаланылады. Олардың қатарында сутаңба, қорғаныш жіптері, голографиялық бейнелер және арнайы баспа технологиялары бар. Бұл ұлттық валютаның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Сонымен қатар цифрлық технологиялардың дамуына байланысты теңгенің жаңа формасы – цифрлық теңге жобасы қолға алынды. Ол қолма-қол және қолма-қол ақшасыз төлем түрлерін толықтыратын заманауи құрал ретінде дамып келеді. 2026 жылы цифрлық теңгенің құқықтық мәртебесі де заң жүзінде бекітілді.
ҰЛТТЫҚ ВАЛЮТА – ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДЕРБЕСТІКТІҢ НЕГІЗІ
Теңгенің айналымға енуі Қазақстанға дербес ақша-кредит саясатын жүргізуге, ұлттық банк жүйесін қалыптастыруға және нарықтық экономиканың тетіктерін дамытуға жол ашты.
Ұлттық валютаның тұрақтылығы ел экономикасының жағдайымен, өндіріс көлемімен, экспорт пен импорт теңгерімімен, инвестициялық ахуалмен және әлемдік нарықтағы өзгерістермен тығыз байланысты. Сондықтан теңгенің бағамын сақтау мен қаржы жүйесінің орнықтылығын қамтамасыз ету – экономикалық саясаттың маңызды бағыттарының бірі.
Бұл ретте қаржы саласы мамандарының еңбегі ерекше. Банк қызметкерлері, экономистер, қаржыгерлер, есепшілер мен аудиторлар елдегі қаржы айналымының үздіксіз жүруіне, азаматтар мен кәсіпкерлерге сапалы қызмет көрсетілуіне үлес қосып келеді.
ЖАМБЫЛ ӨҢІРІНДЕГІ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ МАҢЫЗЫ
Жамбыл облысының әлеуметтік-экономикалық дамуында да қаржы жүйесінің орны ерекше. Өңірдегі өндіріс орындарының жұмысы, кәсіпкерліктің дамуы, ауыл шаруашылығын қолдау, инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру және әлеуметтік міндеттемелерді орындау қаржы ресурстарын тиімді басқарумен тікелей байланысты.
Облыстағы банк және қаржы ұйымдары тұрғындар мен кәсіпкерлерге түрлі қызмет көрсетіп, қолма-қол және қолма-қол ақшасыз төлемдердің дамуына ықпал етуде. Әсіресе цифрлық банкингтің кеңеюі, электрондық төлемдердің қолжетімділігі және қаржылық қызметтердің жаңаруы халықтың күнделікті өмірін жеңілдетіп келеді.
Сонымен бірге халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру, жеке қаражатты тиімді басқару, алаяқтық әрекеттерден сақтану және цифрлық төлемдерді қауіпсіз пайдалану мәселелері де өзекті болып отыр. Қаржы мәдениетінің қалыптасуы – тұрақты экономикалық қоғам құрудың маңызды алғышарты.
Ұлттық валюта күні – төл теңгеміздің тарихына тағзым етіп қана қоймай, елдің экономикалық тәуелсіздігін нығайту жолында еңбек етіп жүрген мамандардың қызметін бағалайтын мереке.
Теңге – тәуелсіздіктің экономикалық тірегі, егемендіктің айқын белгісі. Оның тарихы – Қазақстанның қалыптасу, даму және жаңару жолының бір бөлігі. Ұлттық валютамыздың қадірін білу, қаржы жүйесінің тұрақтылығына үлес қосу және экономикалық мүмкіндіктерді тиімді пайдалану – баршамызға ортақ міндет.
Ұлттық валюта күні құтты болсын! Еліміздің экономикасы өркендеп, теңгеміздің тұғыры берік, қаржы жүйеміз тұрақты болсын!
