Бүгін, 00:18
Қазақстанда көлік иелері үшін уақыт тығыздалып барады. 1 сәуір – салық төлеудің соңғы күні. Осы мерзімнен кешіккен әрбір күн енді жай кешігу емес, қосымша шығынға айналады. Себебі төлем уақытында жасалмаса, автоматты түрде өсімпұл есептеле бастайды, деп хабарлайды baq-orda.kz.
Мемлекеттік кірістер комитеті төлемнің соңғы мерзімі 2026 жылғы 1 сәуірде аяқталатынын еске салды. Осы мерзімнен кешіктірілген әрбір күн үшін өсімпұл есептеле бастайды.
Бүгінде ең үлкен қысым қозғалтқыш көлемі үлкен көлік иелеріне түсіп отыр. Әсіресе 4 литрден жоғары қозғалтқышы бар көліктер үшін төлем көлемі кей жағдайда жарты миллион теңгеге дейін жетеді, тіпті 500–700 мың теңге аралығында төлеуге мәжбүр жағдайлар бар. Бұл - жай ғана сан емес, бұл орташа табысы бар адам үшін жыл сайын қайталанатын нақты шығын. Яғни, джип міну енді тек жайлылық емес, тұрақты түрде қомақты төлемге дайын болуды білдіреді.
Парадокс дәл осы жерде басталады. Себебі дәл осы жоғары салық төлеп отырған категория болашақта жеңілдік алуы мүмкін. Бірақ ол жеңілдік бүгін емес, ертең де емес — белгісіз уақытқа шегерілген. Қазіргі жағдай - толық төлеу, ал «жеңілдік болады» деген сөз тек алдағы уақыттың еншісінде қалып отыр.
Сонымен қатар, жаңа өзгерістердің ішінде «люкс» көліктерге қатысты қосымша салық та енгізілді. Құны 78 миллион теңгеден асатын көліктерге 10 пайыздық үстеме қарастырылған. Қағаз жүзінде бұл «байларға арналған әділ салық» сияқты көрінеді. Бірақ нарықтың логикасы басқаша жұмыс істейді: қымбат көлік қымбаттаса, ол тізбектеліп бүкіл нарыққа әсер етеді. Нәтижесінде жаңа көліктердің бағасы өседі, ал бұл өз кезегінде екінші нарықтағы көліктердің де қымбаттауына алып келеді. Ақырында бұл өзгеріс тек «люкс» сегментпен шектелмей, қарапайым сатып алушыға дейін жетеді.
Екінші жағынан, жүйеде белгілі бір жеңілдіктер қарастырылғаны рас. Мәселен, 10–20 жыл пайдаланылған көліктерге 30 пайыз, ал 20 жылдан асқан көліктерге 50 пайызға дейін жеңілдік беру жоспарланған. Бұл, әрине, әлеуметтік тұрғыдан қолдау сияқты көрінеді. Бірақ тағы да бір «бірақ» бар - бұл жеңілдіктердің толық әсері тек 2027 жылдан бастап сезіледі. Демек, бүгінгі күні ескі көлік мінген азамат та ешқандай нақты жеңілдік көріп отырған жоқ.
Осы тұста қоғамдағы негізгі қайшылық анық байқалады: бір тарап болашақтағы жеңілдікті айтып отыр, ал екінші тарап бүгінгі нақты төлемді жасап отыр. Яғни, жүйе қағаз жүзінде жұмсарғанымен, шынайы өмірде сол күйі қатаң болып қала берді.
Оның үстіне уақыт факторы да қысымды күшейтіп отыр. 1 сәуір – көлік салығын төлеудің соңғы күні. Бұл мерзімнен кешіккен әрбір күн автоматты түрде қосымша шығынға әкеледі. Өсімпұл есептеле бастайды, ал ол уақыт өткен сайын көбейе береді. Яғни, бұл жерде таңдау жоқ: не уақытында төлейсің, не артық төлейсің.
Қалыптасқан жағдайдың өзі бір маңызды сұрақты алға шығарады: бұл жүйе шынымен әділетті ме, әлде әлі де толық пысықталмаған ба? Бір жағынан, ескі көліктерге жеңілдік беру – әлеуметтік тұрғыдан түсінікті қадам. Екінші жағынан, қазіргі төлемдердің жоғары болуы және жеңілдіктердің кейінге қалдырылуы көпшіліктің наразылығын туғызбай қоймайды.
